Naukowcy z Uniwersytetu Maryland przeanalizowali skuteczność szczepionek przeciw grypie z prawie dwóch dekad. Wyszło im, że często powtarzany przedział „40–60 proc.” bywa zbyt optymistyczny: mediana wyniosła 39,5 proc. Autorzy zaznaczają jednak, że to nie powód, by rezygnować ze szczepienia.
Co sprawdzili badacze
Zespół kierowany przez dr. Justina Ortiza z Center for Vaccine Development and Global Health zebrał podsumowania skuteczności szczepionek po zakończeniu kolejnych sezonów grypowych, od 2004/2005 do 2023/2024. Sprawdzono też, czy skład szczepionki w danym roku pasował do wirusów, które faktycznie krążyły wśród ludzi. Wyniki ukazały się w czasopiśmie JAMA Network Open.
Mediana skuteczności w zapobieganiu zakażeniu to 39,5 proc. Oznacza to, że w części sezonów ochrona była wyższa, a w części niższa. Przedział 40–60 proc., który od lat pojawia się w komunikatach urzędów zdrowia i w mediach, opisuje więc raczej niektóre sezony niż cały obraz.
Problem z dopasowaniem do wirusa
Wyższe szacunki skuteczności zwykle zakładają, że szczepionka dobrze trafia w krążące szczepy. Z badania wynika, że tak bywa rzadziej, niż się zakłada: w 11 z 18 analizowanych sezonów szczepionka nie była dobrze dopasowana do wirusów w obiegu. Wirus grypy stale się zmienia, a skład szczepionki trzeba ustalić z wyprzedzeniem, przed sezonem zachorowań.
- mediana skuteczności: 39,5 proc.,
- zakres lat: od sezonu 2004/2005 do 2023/2024,
- brak dobrego dopasowania szczepionki w 11 z 18 sezonów.
Dlaczego mimo to warto się szczepić
Autorzy podkreślają, że szczepionka to wciąż najskuteczniejsze narzędzie ochrony przed grypą, jakim dysponują Amerykanie. Według CDC grypa zabija w USA od 6300 do 52 000 osób rocznie. W obecnym sezonie wirus rozprzestrzenia się wcześnie i do tej pory odnotowano 2100 zgonów. CDC szacuje, że w sezonie 2023/2024 szczepienia uratowały 7900 istnień, zapobiegły 120 000 hospitalizacji i 9,8 mln zachorowań.
Ortiz mówi, że wyzwaniem jest takie komunikowanie niepewności, by nie umniejszać „istotnych korzyści ze szczepień”. Badacze liczą też, że wyniki zachęcą do prac nad szczepionkami o szerszym działaniu, bardziej przewidywalnymi i trwalszymi.
Co to oznacza dla czytelnika w Polsce
Badanie dotyczy danych z USA, więc nie da się wprost przenieść jego liczb na polskie realia. Mechanizm jest jednak podobny wszędzie: wirus grypy się zmienia, a szczepionkę przygotowuje się przed sezonem, więc jej skuteczność może się różnić z roku na rok. Warto o tym pamiętać, ale nie wynika z tego, że szczepienie jest bezcelowe.
W praktyce szczepionka nie daje gwarancji, że nie zachorujemy, i nie zwalnia z podstawowej ostrożności, takiej jak mycie rąk, unikanie kontaktu z chorymi i pozostanie w domu przy objawach. Pytanie o szczepienie warto zadać lekarzowi rodzinnemu, zwłaszcza jeśli ktoś należy do grupy ryzyka, na przykład ma choroby przewlekłe lub jest w podeszłym wieku. Badanie sugeruje przede wszystkim, że oczekiwania wobec szczepionki trzeba ustawić realistycznie.
Źródło: Medical Xpress – „Flu vaccine effectiveness often weaker than advertised, study finds”
