Kreatyna, kiedyś suplement kojarzony głównie z siłownią, coraz częściej jest polecana także ze względu na możliwy wpływ na nastrój i pracę mózgu. Najnowszy przegląd badań sugeruje, że może pomagać w depresji, ale dowody są wciąż skromne i niejednoznaczne.

Dlaczego mózg może potrzebować kreatyny

Kreatyna to związek, który organizm wytwarza sam, a dodatkowo można go dostarczyć z mięsem oraz niektórymi rybami, takimi jak łosoś, tuńczyk, dorsz czy śledź. Działa jak źródło energii, głównie dla pracujących mięśni, w których magazynowana jest jej większość. Niewielkie ilości trafiają też do mózgu.

To ważne, bo mózg stanowi około 2% masy ciała, a zużywa około 20% energii organizmu, zwłaszcza podczas złożonych zadań umysłowych. Niedobór energii w mózgu może zaburzać działanie substancji regulujących nastrój i jest wiązany z różnymi problemami psychicznymi, w tym z depresją, chorobą afektywną dwubiegunową i schizofrenią. U osób z depresją stwierdzano też niski poziom kreatyny w przedniej części mózgu, która odpowiada m.in. za nastrój.

Depresja: obiecujące sygnały, ale małe próby

Już przed czterdziestu laty zauważono związek między myślami samobójczymi a niskim poziomem kreatyny. Duże badania obserwacyjne pokazały z kolei, że osoby spożywające więcej kreatyny rzadziej chorują na depresję. Nastolatkom z depresją lekooporną, które oprócz zwykłych leków przyjmowały kreatynę, poprawił się nastrój, a podobne korzyści zgłaszały osoby z chorobą dwubiegunową.

Przegląd systematyczny objął jednak tylko pięć badań z udziałem 238 pacjentów. W dwóch wykazano korzyść, w trzech nie. Próby były małe i sprawdzały różne rzeczy: kreatynę samą, w połączeniu z lekami przeciwdepresyjnymi albo z psychoterapią. Różniły się też dawki i czas stosowania, więc na twarde wnioski jest za wcześnie.

Sen, pamięć i choroba Alzheimera

Naukowcy sprawdzają również wpływ kreatyny na funkcje poznawcze. Po nieprzespanej nocy mózg zużywa więcej kreatyny, a jej zapasy maleją. W badaniu z udziałem 15 zdrowych osób jednorazowa duża dawka, około 25 g, została wychwycona przez mózg, co pokazały skany. Uczestnicy, którzy ją przyjęli, wypadli lepiej w zadaniach na pamięć krótkotrwałą, szybkość reakcji i przetwarzanie informacji niż grupa bez kreatyny.

To jednak zbyt mała próba, by zalecać kreatynę przy niedoborze snogu. Podobnie jest w chorobie Alzheimera: w tkankach mózgu dotkniętych chorobą poziom kreatyny bywa niski, a jedno bardzo małe badanie wykazało korzystne efekty dla rozumowania abstrakcyjnego, czytania i pamięci roboczej. Potrzeba dalszych badań.

Co to oznacza w praktyce

Dla polskiego czytelnika wniosek jest ostrożny. Kreatyna jest w Polsce i w UE dostępna jako suplement diety, ale nie jest lekiem na depresję i nie powinna zastępować leczenia ani terapii. Jeśli ktoś zmaga się z zaburzeniami nastroju, o ewentualnym dodaniu suplementu warto porozmawiać z lekarzem prowadzącym, zwłaszcza gdy przyjmuje leki.

Autorzy zwracają uwagę, że nie znamy właściwej dawki ani czasu stosowania. Możliwe, że dla mózgu potrzeba więcej i dłużej niż w sporcie, ponieważ kreatyna słabo przenika do mózgu. Trzeba jeszcze ustalić, czy taka dawka byłaby bezpieczna. Na razie najrozsądniej zadbać o zrównoważoną dietę, która dostarcza kreatyny w naturalnej postaci.

Źródło: Medical Xpress – „Can creatine help your mental health? Here’s what the latest evidence says”